Studiedag Lichaamstaal

Onderzoek

Onderzoekers als Mehrabran en Birdwhistell hebben aangetoond, dat ongeveer 80% van alle communicatie via de 'non-verbale kanalen' van stemnuances, veranderingen van houdingen en onwillekeurige bewegingen van het lichaam plaatsvindt. Is dit ook een bijbels gegeven? Wordt de zeggingskracht van Gods woord niet vaak ontkracht door christenen, waar dit woord nauwelijks doorgewerkt heeft in hun eigen ziel en lichaam? Of is aandacht voor lichaamstaal alleen een gevaar, dat de mensen er nog meer toebrengt zich anders voor te doen, een betere uitstraling te krijgen, waardoor men meer kan 'scoren' in de wereld van macht en aanzien.Op deze dag willen we een korte aanzet geven om lichaamstaal een 'uitgebalanceerde plaats' te geven binnen het bijbelse mensbeeld.

Definitie
De taal van het lichaam omvat iedere bewuste of onbewuste beweging van het lichaam of deel daarvan, waarmee het een emotionele boodschap overbrengt naar zijn omgeving. De lichaamstaal voor gevoelens als vreugde, woede, rouw, belangstelling en verrassing, angst en boosheid, afschuw en verachting en schaamte is over de grenzen van de wereldzeeën heen overal gelijk. Tot deze conclusies kwamen de Amerikaanse onderzoekers Friesen en Sörensen. Deze signalen zijn een gemeenschappelijke 'wereldtaal', maar er zijn ook 'dialecten'. Voor een juiste integratie van de woordeloze taal moet men rekening houden met verschillen in cultuur en milieu. Deelaspecten van een goede lichaamstaal zijn: De mimiek, houding, oogopslag, beweging, spierspanning, ademing, stem intonatie, gebaren, aanraking, proxemica (hoe gaan we om met ruimtes), stijl, kleding en subcultuur.

De volmaakte lichaamstaal van Jezus
In de Here Jezus is geen zonde, zijn lichaam is in een volkomen, open, volmaakte relatie met zijn ziel en geest. Johannes noemt de handelingen die Jezus deed tekenen, die zinnebeelden moesten zijn van zijn geestelijke leven. (Joh.2:11; 20:30) Deze tekenen zijn geen toverijen, maar staan steeds in dienst van geestelijke, zedelijke doeleinden. Ze dienen Zijn liefde. De diepe innerlijke samenhang tussen lichamelijke en psychische nood, waren bij Hem nooit gescheiden. Hij heeft de pijn van beiden gevoeld. De dienende liefde beheerste Zijn handelen.
Neem bijvoorbeeld het aanraken van de zieken. In die tijd was een doofstomme meer een voorwerp van ontzetting, dan van medelijden. Jezus benadert mensen met een liefdevol hart en een vriendelijke aanraking. (Marc.7:33) Jezus betekenisvolle aanrakingen van zieken, en in het bijzonder blinden en stommen, waren liefdevol, voor hen die niet konden zien of horen. Hoeveel liefdevolle warmte moet Zijn hand niet hebben uitgestraald naar het dode dochtertje dat op bed lag (Marc.5:41). In die dagen was aanraken van een dode nog een grote onreinheid. Zo overwon Jezus' liefde ook in dit opzicht.
Steeds weer heeft men zich gedachten gevormd over de gedaante van Jezus. In Ps.45:3 staat: "Gij zijt veel schoner dan de mensenkinderen." In Jes.53:2 wordt in een andere periode gezegd, dat Hij gedaante noch heerlijkheid had. Zijn lichaamstaal was niet gemaakt, maar volkomen in overeenstemming met zijn zondeloze ziel. Bij de gevangenneming weken de politieagenten terug voor Zijn "lichaamstaal" van woord, blik en gestalte. (Joh.18:6) Bij de schriftgeleerden en Farizeeën beproefde Hij het afgestompte geweten van dezen, door hun blik te vangen, bij de genezing van de man met de verschrompelde hand. (Luk.6:10) Hoe vlamde Zijn woede boosheid toen op, die weer plaats maakte voor diepe droefheid. (Marc.3:5) Bij Marc.10:23 werkten Zijn ogen mee om de apostelen de gevaren van grote rijkdom in te prenten. Daarna is er in vers 27 weer een blik om hen troost te geven en te benadrukken dat bij God niets onmogelijk is.
Jezus kende de macht van Zijn ogen. In de nacht van het verraad leidde Jezus Petrus door Zijn ogen naar de reddende uitgang van diep berouw. (Luk.22:61) Met een open oog heeft Hij de natuurverschijnselen waargenomen. Hij zag de mussen op het dak (Matth.10:29), de bloemen in de tuin (Matth.6:28), de kleermaker bij het verstellen (Matth.9:16), de kinderen (Luk.7:32). Hij had een volmaakte beeldspraak, passend bij Iemand, die een volmaakte lichaamstaal had.
Hij laat zich een penning overhandigen. (Matth.22:19) Hij stelt een kind in het midden (Matth.18:2). Hij wijst met een vinger naar de leliën van het veld en de vogels (Matth.6:26,28), op het vissersnet aan de oever van de zee (Matth.13:47) en op de Zaaier en de akker. (Matth.13:3)
Hij geeft aanschouwelijk onderwijs door zinnebeeldige handelingen. De apostelen moesten leren de minste te zijn, daarvoor neemt Hij een linnen doek en een waterbekken en wast hun voeten. (Joh.13:14) Ze moeten weten dat Hij gaat sterven. Het brood dat ten teken is van Zijn lichaam, verbreekt Hij voor hun ogen. (Mat 26:26) Ze moeten weten dat Hij sterft voor hen, daarvoor reikt Hij hun het verbroken brood aan, opdat ze het mogen eten. Ze moesten weten waar Hij bleef, daarom voer Hij ten hemel op voor hun ogen. (Hand.1:9) De "uitstraling" van Jezus was er altijd Eén van medeleven, liefde en barmhartigheid. Zijn vriendelijkheid en goedheid bracht Hem ertoe dat de ouders hun kinderen bij Hem brachten, zodat Hij ze kon aanraken.(Matth.18:12) Een zonnige hartelijkheid heeft Hem op al Zijn wegen begeleidt, en hoewel Judas Hem met een kus zou verraden, verweet Hij Simon, dat deze Hem geen kus gegeven had.(Luk.7:45) De oude oosterse wijze om een begroeting met een kus te verbinden werd een christelijke zede. (Rom.16:16, 1.Cor.16:20, 1.Petr.5:14)

Therapeutische doelen
Enkele therapeutische doelen bij lichaamstaal zijn:
1) Meer informatie winnen, dan alleen de inhoud van de woorden van een cliënt. Daardoor een beter inzicht krijgen in de problematiek van iemand.
2) Het bewust maken of confronteren van lichamelijke manifestaties en of gewoontegebaren, waardoor een cliënt meer inzicht in zijn eigen functioneren krijgt.
3) Verbaliseren van lichaamstaal. Uitspreken wat het lichaam al laat zien.
4) Meer zelfvertrouwen, als men leert het lichaam als een beter communicatiemiddel te gebruiken.
5) Door middel van psychomotorische testen krijgt men een betere indruk in de relatie van lichaam en psyche.
6) Last but not least: Door inzicht en gebruik van lichaamstaal kan men het therapeutische klimaat tussen cliënt en hulpverlener verbeteren. Dit blijkt een van de belangrijkste voorwaarden te zijn voor een goede hulpverlening.

Slechte hulpverleners missen veel van de niet met woorden uitgesproken informatie van cliënten en sluiten daarom niet goed aan bij de werkelijke vragen en nood die vaak achter de inhoud van woorden liggen. Veelal echter hebben cliënten niet het vermogen om op een goede manier hun emoties, de klankkleur van hun problematiek te verduidelijken. Dit omdat ze nooit geleerd hebben ‘te spreken’ met hun lichaam. Dan kunnen oefeningen met lichaamstaal weer helpen om hen vaardigheden te geven dit beter uit te drukken in situaties waar dat nodig is. Oefeningen ter verbetering van de uitdrukking van emoties door de mimiek doen in eerste instantie heel gekunsteld aan, maar leren uiteindelijk cliënten zich beter emotioneel uit te drukken. God heeft de mens als een relationeel wezen geschapen, relaties met Hem, de medemens, met zichzelf en de natuur. Veelal komt de zieke mens in een isolement waarin hij/zij zich terugtrekt in zichzelf. Daarom is het bijvoorbeeld heel goed om bij depressieve mensen naast gebed en gesprekstherapie lichaamsoefeningen te doen waarbij men weer leert met hun zintuigen en lichaam contact te maken met de omgeving.

Lichaamstaal en hulpverleners
Lichaamstaal mag niet uitgespeeld worden tegen geestelijk leven. Een hulpverlener heeft professionele kennis en ‘gereedschappen’ nodig en moet zich tegelijkertijd voor de cliënt open stellen vanuit de liefde die hij/zij van God gekregen heeft. De Heilige Geest werkt vaak door binnen de mogelijkheden en vaardigheden van een hulpverlener. Door zelf ook beter met lichaamstaal om te gaan verbetert zoals gezegd de relatie met de cliënt, zodat de afstand tussen beiden verkleind kan worden waar dit nodig is. Een hulpverlener moet inzicht krijgen in groene, oranje en rode vlaggen die de cliënt non-verbaal aangeeft en daar dan ook gelijk op inspelen. Andere aspecten van lichaamstaal waarin een hulpverlener zich kan oefenen zijn: herhaling van wat verbaal al gezegd is, vervanging van de verbale communicatie (bijvoorbeeld een vragende gezichtsuitdrukking) affectieve gevoelsmatige ondersteuning van het gesprokene (bezorgde frons, bemoedigend schouderklopje) informatie doorgeven van de onderlinge relatie, structureren en reguleren van de verbale communicatie zoals aankijken en wegkijken, hummen, spreekpauze en ondersteunende handgebaren.
Zoals Jezus ‘congruent’ is met zijn innerlijk en uiterlijk zo moeten wij ook leren ons lichaam en emoties in te zetten in de communicatie met de mensen waar we dienstbaar aan zijn. Niet gekunsteld of manipulatief maar vanuit de gezindheid van Jezus.
Gerard Feller, psychosomatisch fysiotherapeut en pastoraal therapeut
Ten slotte
Gerard Feller geeft een studiedag over lichaamstaal en christelijke hulpverlening op zaterdag 24 april U kunt zich hiervoor op geven via tel.0348-563359 of Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken Vragen:
Wanneer is lichaamstaal bijbels verantwoord en gewenst en wanneer wordt het manipulatief en gekunsteld?
Waarom is lichaamstaal zo belangrijk bij het ‘therapeutische klimaat’?
Hoe kan de (slechte) lichaamstaal van de hulpverlener ongewenste gevolgen voortbrengen?

Programma

In de christelijke hulpverlening kan vaak op een betere effectieve wijze gebruik gemaakt worden van een gedegen kennis van lichaamstaal.Dit kan als de therapeut of pastoraal werker eerder de ‘microsignalen’ van cliënten opmerkt en deze beter leert te observeren. Voor de cliënt is dit van belang omdat hij/zij daardoor instaat is zichzelf beter te leren kennen en bovendien handvaten krijgt voor een betere communicatie en omgaan met emoties.
Op deze dag komen veel facetten van lichaamstaal aan de orde, o.a. hoe we omgaan met ruimtes, mimiek, intonatie, gebaren, houding en beweging welke implicaties dit heeft in de begeleiding en hoe we het praktisch door middel van oefeningen kunnen aanwenden. Naast de theorie bestaat deze studiedag ook uit het praktiseren van enkele toepassingen.Dit via nonverbale oefeningen en een oefenprogramma op de computer. Het programma is van 10.00 uur tot 16.00 met tussen de middag een uitgebreide lunch. Kosten zijn incl lunch/ koffie/thee en reader Deze dag is bedoeld voor iedereen die werkt in hulpverlening en of pastoraat.

Info/opgave St.Promise, Lange Burchwal 80, 3421 SM Oudewater
Tel 0348-567670 of 561419 of via e-mail Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken Kosten: Inclusief lunch en reader € 47,50-